Chị Lâm Thị Thảo (24 tuổi) với bộ váy áo rất đẹp tâm sự rằng, Tết được tổ chức rất vui nhưng ngắn quá, chẳng kịp diện áo xống mới cho hết ngày
". Chịu ảnh hưởng các ngày lễ, Tết và phong tục tập quán của họ, nhưng Tết Sa-uônul - Côka muônul vẫn được duy trì, tổ chức hằng năm trong cộng đồng người Tà Mun, như một nét bản sắc dân tộc mình. Sáng mùng một làm lễ cúng ông bà ở nhà, mùng hai đi chúc Tết trong xóm. Tuy nhiên, càng về sau này, Tết cựu truyền của người Tà Mun càng giản tiện.
Thời các cụ còn trẻ, chuẩn bị Tết cầu kỳ lắm. Đức Giáo chủ lấy họ Lâm (rừng) đặt cho người Tà Mun vì họ không có họ. Thật đáng tiếc! Vừa qua, ở Tây Ninh có tổ chức cuộc Hội thảo về dân tộc Tà Mun, để nghiên cứu công nhận người Tà Mun là dân tộc thứ 55 của Việt Nam - Ông Huỳnh Văn Diệu, Trưởng phòng đạo dân tộc, Ban Dân vận Tây Ninh cho hay. Những ngày Tết chung thì tổ chức ăn lớn, tiền của uổng cũng nhiều, nên đến Tết cựu truyền, bà con làm giản tiện đi.
Những lễ thức cổ dần dần được lược bớt, để tận dụng những tiện nghi về văn hóa hiện đại. Việc đó đến nay vẫn chưa thể làm được. Trong không khí ngày Tết, chỉ có một số cô gái mặc y phục truyền thống của người Tà Mun.
Họ phát rừng, dọn cây, góp công xây dựng tòa thánh Cao Đài. Trong một lần dự Tết cổ truyền Sa-uônul - Côka muônul (Tết thờ tự tổ sư) của người Tà Mun ở Tân Bình, già làng Danh Khiêu băn khoăn tâm sự với chúng tôi rằng, mẹ của ông là cụ bà Lâm Thị Cai, hồi còn sống vẫn thường nói: "Người Tà Mun không quan hệ cỗi rễ gì với người S'tiêng".
Tết cựu truyền Sa-uônul - Côka muônul của người Tà Mun được tổ chức vào cuối tháng 8, đầu tháng 9 âm lịch. Người Tà Mun có phong tục "cưới chồng" mà người S'tiêng không có.
Các nhà mời khách tới dự tiệc, uống rượu chúc tụng vui vẻ. Theo ông Lâm Văn Xích, đại diện cộng đồng Tà Mun, xã Thạnh Tân, người đã từng đi Hà Nội dự Đại hội các dân tộc thiểu số toàn quốc, thì ông rất buồn khi không nhớ được bài dân ca nào của dân tộc mình để hát ở Thủ đô.
Những lễ hỏi (Hanh lipxana) hay lễ rước rể (Han num Kon cosua) cũng mang tính đặc trưng của người Tà Mun.
Người anh trai của ông biết làm nhạc cụ của người Tà Mun đã tạ thế lâu rồi. Tháng giêng ăn Tết nguyên đán với người Kinh, tháng ba âm lịch ăn Tết với người Khmer, tháng 9 âm lịch ăn tết cựu truyền. Giống lúa T'ro cắt về phải đem luộc lên, phơi cho khô rồi đem giã lấy gạo gói bánh tét. Nhưng ông cũng chỉ ghi lại được lời mà không thu thanh được làn điệu. Trước đây, nhà nghiên cứu văn hóa dân gian Võ Thành Thái của Tây Ninh đã kết hợp với già làng Lâm Sanh sưu tầm, khôi phục một số phong tục, tập quán, dân ca cổ của người Tà Mun như lễ cưới hỏi, hát ru, hát lễ hội
Các cụ già cao tuổi được mời đến mừng thọ, tặng quà. Hồi đầu thế kỉ trước, người Tà Mun sống ở Sóc Năm, còn người S'tiêng sống ở Bù Đăng (Bình Phước). Già làng Danh Khiêu tổ chức 10 mâm tiệc cho đại diện bà con hai ấp tiếp khách. Ông Tắc đưa dân Tà Mun về khu rừng thuộc xã Ninh Thạnh, gần Tòa thánh Tây Ninh hiện nay.
Cụ Lâm Thị Luốt (86 tuổi) và các cụ cao niên ở đây cho biết. Ba cái Tết. Dù đang sống cùng với các dân tộc anh em khác như Kinh, Khmer, S'tiêng.
Người có công đưa người Tà Mun từ Bình Phước sang Tây Ninh chính là Đức hộ pháp Phạm Công Tắc, Giáo chủ đạo Cao Đài. Các gia đình ai có cỗ gì mang thứ nấy ra góp, cùng cúng tiên sư cha rồi nhảy múa, ca hát tới khuya mới về nhà. So với bộ y phục truyền thống trưng bày ở bảo tồn tỉnh thì các cô đã cách điệu đi khá nhiều.
Ông rất muốn người Tà Mun được giúp đỡ khôi phục lại văn hóa dân tộc cổ truyền. Trước tới nay, các đợt thống kê dân số ở địa phương, người Tà Mun vẫn được xếp vào nhóm dân tộc S'tiêng, nhưng thực tại, trong các giấy má cá nhân chủ nghĩa như chứng minh nhân dân, giấy khai sinh, sổ hộ khẩu của họ đều khai phần dân tộc là: Tà Mun.
Ông La Hồng Thới, Hội văn chương Nghệ thuật tỉnh Tây Ninh đã từng được nghe già làng Lâm Sanh hát những bài dân ca cổ của Tà Mun như bài hát "Miek-khôn": "Chim ơi! Chim bay nhiều chỗ/Có thấy anh ở đâu không?/Sáng hôm qua bên dòng suối này/Suối in hình hai bóng!.
Chính bà con dân tộc Tà Mun không nhận mình là người S'tiêng hay có nguồn gốc từ dân tộc S'tiêng.
Già làng Danh Khiêu kể với tác giả về cội nguồn dân tộc mình. Đại diện cấp ủy Đảng, chính quyền địa phương và Bộ đội Biên phòng đến tặng quà, chúc Tết.
Chuyện Tết cổ truyền làm giản tiện như bây chừ cũng được già làng Danh Khiêu giải thích rằng, một năm, người Tà Mun ăn những. Điều đó cho thấy, việc công nhận người Tà Mun là dân tộc thứ 55 của Việt Nam là rất cấp thiết. Ông Lâm Xích, người Tà Mun trước hết đi dự Đại hội các dân tộc thiểu số toàn quốc tại Hà Nội.
Phùng Phương Quý Email Print Góp ý. Chiều ba mươi, dân làng chuẩn bị bông trái để tối rước ra gốc cây to nhất trong làng cúng tổ tiên, gọi là Lễ rước bóng. Không thấy khung cảnh tưng bừng hào hứng của một lễ hội rước cây bông, lễ cúng tổ sư có đông đảo dân làng dự.
Thời gian sau, người Tà Mun phân tán đi các nơi trong tỉnh để sinh sống. Bây chừ, Tết của người Tà Mun được làm giản tiện hơn nhiều, thường tổ chức theo kiểu "hội nghị", có đại diện của chiến trận Tổ quốc xã lên giới thiệu mục đích, ý nghĩa buổi họp mặt.
Không có nhận xét nào:
Đăng nhận xét